Verwijzingen in processtukken controleren: tegenpartij onder de loep

Verwijzingen in processtukken controleren: tegenpartij onder de loep

De controle toetst of aangehaalde bepalingen en uitspraken bestaan, op de peildatum gelden en de stellingen van de tegenpartij staven. Met DirectCase start je die in Claude, ChatGPT of Microsoft Copilot. Je krijgt bronlinks en mogelijke tegenstrijdigheden; of het argument opgaat, beoordeel je zelf.

Ondřej Kaška, Legal writer, DirectCase

Een processtuk van de tegenpartij en maar een paar uur om het te beoordelen. De argumentatie steunt op wetten en een aantal uitspraken die je niet allemaal kent. Tijdens het lezen ga je na wat de bronnen van de andere partij werkelijk zeggen en of de wetgeving of de rechtspraak intussen is veranderd. Dat kan oplopen tot enkele uren. Die tijd heb je vaak niet, want ondertussen heb je ook andere cliënten, een groeiende stapel e-mails en naderende termijnen.

Daarom raden we een eenvoudige regel aan: laat elk processtuk van de tegenpartij controleren zodra het binnenkomt. Je start de controle automatisch, met de DirectCase-koppeling en een opgeslagen instructie (prompt), nog voordat je aan het lezen begint.

Twijfel je nog tussen handmatig controleren en controleren met AI waaraan DirectCase is gekoppeld, dan hoef je niet te kiezen. De AI kan een eerste overzicht maken, en jij opent de bronnen waar het geschil echt om draait. Ben je tot nu toe terughoudend geweest met AI voor juristen, dan kan juist de controle van verwijzingen een goede eerste stap zijn om AI in je werkproces op te nemen. Er valt weinig te verliezen en veel te winnen.

Wat levert de controle van verwijzingen met DirectCase op?

Wanneer je een processtuk van de tegenpartij voor het eerst opent, staat het vol nieuwe informatie. AI waaraan DirectCase is gekoppeld, kan nog voor de eerste lezing een deel van het routinewerk voor je doen. De AI voert jurisprudentieonderzoek uit naar de aangehaalde uitspraken en bepalingen, gaat na of ze bestaan en nog gelden, voegt links naar de bronnen toe en vergelijkt hun inhoud met wat de tegenpartij eruit afleidt.

Het resultaat is een basisoverzicht van de gebruikte bronnen, dat je bij de eerste lezing naast het processtuk zelf kunt leggen. Zo weet je vooraf welke verwijzingen aansluiten bij de argumentatie van de tegenpartij, waar de controle een mogelijke tegenstrijdigheid vond en welke passages meer aandacht verdienen.

Het verschil met alleen AI zit vooral in de bronnen. Met de DirectCase-koppeling werkt de AI met contextueel zoeken in meer dan 1,5 miljoen geverifieerde juridische bronnen. Elke uitspraak of bepaling open je via de bijgevoegde link, zodat je de conclusie van de controle zelf kunt verifiëren.

De controle maakt de eerste oriëntatie in het processtuk makkelijker en wijst je op passages die je beter kunt nagaan. Of de aangehaalde conclusie ook van toepassing is op de feiten van jouw zaak en wat die betekent voor de verdere argumentatie, beoordeel je zelf.

Zo start je de controle

Koppel eerst de DirectCase-connector voor juridische bronnen aan Claude, ChatGPT of Microsoft Copilot. Daar vind je ook de stappen voor elke AI afzonderlijk. Is de koppeling klaar, dan zet je het bestand met het processtuk in de chat en voeg je een prompt als deze toe:

Controleer het bijgevoegde processtuk van de tegenpartij.

Peildatum: vandaag.

Ga bij elke verwijzing naar wetgeving en rechtspraak in DirectCase na:

  • of die bestaat,
  • of die op de peildatum geldt,
  • of de tegenpartij die nauwkeurig gebruikt,
  • of daaruit volgt wat de tegenpartij beweert.

Werkwijze:

  • Ga bij uitspraken ook na of ze later zijn vernietigd of dat de rechtspraak inmiddels een andere koers vaart.
  • Gebruik DirectCase en onderbouw elke beoordeling met een verwijzing naar een concreet punt van de uitspraak of een concrete wetsbepaling.
  • Vermeld uitdrukkelijk wat je niet kunt verifiëren of vinden. Een uitspraak die je niet vindt, markeer je als niet gevonden, niet als niet-bestaand.

Uitvoer: vat de resultaten aan het eind samen in een tabel, één rij per verwijzing. Kolommen: verwijzing, beoordeling, relevante passage met link naar DirectCase.

Bevalt de prompt je, sla hem dan op voor de volgende keer. Kun je in de AI die je gebruikt skills aanmaken, maak er dan een skill van. Een skill is een opgeslagen instructie met een korte beschrijving van waarvoor die dient. De AI laadt de skill op het moment dat je hem nodig hebt, zodat je dezelfde opdracht niet elke keer opnieuw hoeft in te voeren of aan te passen. In een skill kun je ook de vorm van de uitvoer vastleggen, bijvoorbeeld een tabel met de beoordeling per verwijzing. Een skill kun je ook delen, zodat de controle bij al je collega's op dezelfde manier verloopt.

Ben je niet tevreden met de uitvoer van deze prompt, dan kun je hem een paar keer anders formuleren en opnieuw proberen (bijvoorbeeld door te vragen de controle van verwijzingen direct in de tekst van het processtuk te verwerken).

Het resultaat van de controle moet een overzicht zijn dat de verwijzingen in het processtuk van de tegenpartij een voor een bespreekt en bij elke verwijzing een beoordeling, de relevante passage en een link naar DirectCase geeft. Bij een wet moet je weten per welke datum de wettekst is gecontroleerd. Bij een uitspraak moet je onderscheid maken tussen het vinden ervan en de beoordeling van de inhoud en de latere ontwikkelingen. Ontbreekt de uitvoer bij een onderdeel, vraag dan om aanvulling voordat je naar de conclusies van de controle gaat.

Zo maak je van de controle een vaste werkwijze

De eerste keer hoef je niets te veranderen aan de manier waarop je met het hele dossier werkt. Upload het processtuk, voeg de prompt in en laat het resultaat in een tabel zetten. Die tabel open je tijdens het lezen naast het processtuk. Begin bij de rijen waar de controle een tegenstrijdigheid vond of iets niet kon vinden, en loop daarna de verwijzingen door die als juist gebruikt zijn gemarkeerd. Bij het volgende processtuk vervang je alleen het document en pas je de peildatum aan.

Sla de peildatum niet over. In de prompt staat voor het gemak vandaag, maar in een echte zaak kan het recht van belang zijn zoals dat gold toen de overeenkomst werd gesloten, de vordering ontstond of de bestreden beslissing werd genomen. Is het processtuk lang, dan kun je de controle per onderdeel opsplitsen. Je kunt ook eerst alle verwijzingen laten opsommen en daarna alleen de verwijzingen grondig nagaan waarop de tegenpartij haar conclusie bouwt.

Stem na de eerste controle de uitvoer af op de manier waarop je echt werkt. Mis je het paginanummer in het processtuk, het nummer van het punt in de uitspraak of een korte uitleg van de tegenstrijdigheid, voeg die eis dan toe aan de prompt. Je hoeft niet elke keer een nieuwe opdracht te bedenken. Bouw stap voor stap één instructie op die je bij elk volgend processtuk kunt gebruiken.

Verwijzingen in processtukken controleren: test op een voorbeeldprocesstuk

We hebben de controle van verwijzingen getest op een voorbeeldprocesstuk: een fictief verweer van de echtgenoot tegen een verzoek tot echtscheiding van de ouders van een minderjarig kind. De feiten en de partijen zijn verzonnen; de aangehaalde bepalingen en uitspraken zijn echt. Het voorbeeld komt uit de Tsjechische praktijk en is gebaseerd op Tsjechisch recht en Tsjechische rechtspraak. De werkwijze van de controle is echter overdraagbaar naar elk rechtsstelsel en elke taal. Je kunt het voorbeeldprocesstuk als pdf downloaden en de controle zelf uitproberen.

Voeg voor het voorbeeldprocesstuk nog deze zin aan de instructie toe:

Het gaat om een fictief processtuk. Controleer geen persoonsgegevens of feitelijke stellingen, aanvaard onbetwiste feiten en negeer vormgebreken.

Bij een echt processtuk stem je de reikwijdte van de controle af op wat je nodig hebt. Deze aanvulling zorgt ervoor dat onze test zich op de juridische verwijzingen richt.

Verwijzingen in processtukken controleren: voorbeeldprocesstuk toegevoegd in Claude en de ingevoerde prompt

In het processtuk hebben we bewust drie fouten opgenomen. Twee daarvan betroffen een onnauwkeurig gebruik van rechtspraak. In het ene geval paste de tegenpartij het oordeel van de rechter over onderhoudsbijdrage voor een meerderjarig kind toe op een minderjarig kind. In het andere geval leidde de tegenpartij ten onrechte af dat een ouder die het kleuterschoolgeld betaalt, geen verdere onderhoudsbijdrage hoeft te betalen. De derde fout zat in de stelling dat de echtscheidingsprocedure en de procedure over de verzorging en opvoeding van het minderjarige kind niet tot één procedure kunnen worden samengevoegd.

Wat vond de controle in het voorbeeldprocesstuk?

We hebben het voorbeeldprocesstuk laten controleren in ChatGPT en in Claude, beide keren met de DirectCase-koppeling. Beide controles vonden alle drie de bewust opgenomen fouten. De aangehaalde juridische bronnen bestonden daarbij allemaal. De fouten kwamen pas aan het licht toen hun inhoud werd vergeleken met de stellingen in het processtuk en bij het lezen van de omliggende bepalingen of de betreffende punten van de uitspraken.

Het voorbeeld komt uit het Tsjechische recht, maar de controle en de werkwijze werken in het Belgische recht precies hetzelfde, alleen met andere details in de wetgeving.

Samenvoeging van procedures. Het processtuk verwees naar art. 755, lid 3, van het Tsjechische Burgerlijk Wetboek en stelde dat de echtscheiding en de regeling van de verzorging en opvoeding van het kind niet samen kunnen worden behandeld. De controle vond art. 398a, lid 1, van de Tsjechische wet op de bijzondere rechtsplegingen (nr. 292/2013 Sb.): sinds 1 januari 2026 voegt die bepaling beide procedures onder bepaalde voorwaarden samen. De uitvoer bevatte dus ook de doorslaggevende bepaling, die de tegenpartij helemaal niet had genoemd.

Kleuterschoolgeld en onderhoudsbijdrage. Het processtuk beriep zich op de beschikking van het Tsjechische Grondwettelijk Hof (Ústavní soud) van 10/05/2022, rolnummer I. ÚS 561/22 (ECLI:CZ:US:2022:1.US.561.22.1) en leidde daaruit af dat de vader, omdat hij het kleuterschoolgeld voldeed, geen verdere onderhoudsbijdrage betaalde. Volgens punt 8 bleef hij naast het kleuterschoolgeld echter CZK 3.000 per maand aan onderhoudsbijdrage in geld verschuldigd. De controle wees precies de passage aan waarmee je de stelling van de tegenpartij kon verifiëren.

Betalingen op de rekening van het kind. Het processtuk baseerde de eis om op de rekening van de minderjarige zoon te betalen op het arrest van het Tsjechische Hooggerechtshof (Nejvyšší soud) van 29/04/2026, rolnummer 24 Cdo 2849/2025 (ECLI:CZ:NS:2026:24.CDO.2849.2025.1). De controle vergeleek de punten 16 en 17 en wees erop dat het Hooggerechtshof de regel van rechtstreekse betaling, waarop het processtuk steunt, voor een meerderjarig kind had geformuleerd. Bij het lezen van het processtuk weet je dus meteen welke schakel in de redenering ontbreekt.

De test laat het resultaat zien van de controle van één kort processtuk. Hij bewijst niet dat elke volgende controle alle fouten vindt. Verifieer de conclusies van de controle daarom altijd volgens de werkwijze hieronder.

Zo verifieer je een uitspraak na de eerste controle

Rond de verificatie van een verwijzing naar rechtspraak af door bij elke doorslaggevende conclusie de bron te openen. Dankzij de link in het resultaat heb je de bron binnen een paar seconden open. Lees ook de passages eromheen. Onderscheid de eigen conclusie van de rechter van een samenvatting van een eerdere uitspraak of van een stelling van een partij. Juist dat was van belang bij het voorbeeld met het kleuterschoolgeld.

Ga ook de latere ontwikkelingen na. Om vervolguitspraken te vinden, kun je in de webapp de verwijzingen tussen uitspraken gebruiken. Het artikel Is de uitspraak nog geldend recht? legt uit wat de kleuren bij die verwijzingen betekenen. De kleur geeft aan hoe latere bronnen met de uitspraak omgaan. Over de juistheid van de verwijzing in het processtuk van de tegenpartij zegt de kleur niets.

Vindt de controle een rolnummer niet, dan betekent dat niet dat de uitspraak niet bestaat. Ze kan bestaan, maar het gerecht heeft haar niet gepubliceerd. Laat het als open punt staan en informeer, als het belangrijk is, bij het betreffende gerecht.

De controle vergelijkt de stellingen met de bronnen en wijst op mogelijke tegenstrijdigheden. Ze beoordeelt niet hoe goed het argument past bij jouw concrete geschil. Feitelijke verschillen en een mogelijke analogie beoordeel je zelf. Dat geldt ook voor de processtrategie en de uiteindelijke argumentatie.

Elk processtuk eerst laten controleren, dan pas lezen

Het loont om van de controle van verwijzingen een gewoonte te maken: elk processtuk van de tegenpartij automatisch laten controleren, nog voor de eerste lezing. Probeer de werkwijze uit op het voorbeeldprocesstuk bij dit artikel. Bij de volgende controle vervang je het bestand. De verwijzingen in het processtuk van de tegenpartij lees je dan met een overzicht van de bevindingen en met links naar de concrete bepalingen en punten van de uitspraken. De tijd die je vroeger aan het opzoeken van bronnen besteedde, kun je aan je eigen argumentatie besteden. Werk je met collega's, deel dan de opgeslagen prompt met hen, zodat de controle bij alle processtukken op kantoor op dezelfde manier verloopt.

Begin vandaag met één kleine stap: koppel de DirectCase-connector aan Claude, ChatGPT of Microsoft Copilot, download het voorbeeldprocesstuk en probeer de prompt uit dit artikel daarop uit. Komt het volgende processtuk van de tegenpartij binnen, laat het dan eerst controleren en open het pas daarna.

Vond je dit artikel interessant? Deel het.

Delen:

Probeer DirectCase in je praktijk

Sluit je aan bij de juristen die DirectCase al gebruiken voor efficiënter juridisch onderzoek

Gratis proberen